شتاب چیست؟
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از سال 1381 با هدف ایجاد راه اندازی و راهبری سوئیچ ملی گام های مؤثری در جهت تحقق اتصال شبکه پرداخت بانک ها به یکدیگر و نهایتا ایجاد زمینه برای انجام مبادلات بین بانکی به صورت الکترونیکی یرداشته است. این تحولات باعث گردید تا با جدیت و همت شبکه بانکی، تمامی بانک های کشور از طریق مرکز شتاب به عنوان نقطه اتصال میانی تمامی بانک ها و مؤسسات اعتباری در شبکه الکترونیکی بین بانکی به تبادل تراکنش ها پرداخته و ایده شبکه واحد پرداخت را تحقق بخشند. سوئیچ ملی در فاز اول اتصال شبکه کارت بانکها و در فازهای بعدی تبادل کلیه تراکنشهای بین بانکی شامل چک ها، حواله ها و اوراق بهادار را مد نظر داردعضویت در مرکز مزبور تابع مقررات حاکم بر مرکز شتاب مصوب خرداد ماه 1381 می باشد. عملکرد مرکز شتاب در زمینه تسویه بین بانکی، رفع مغایرات، آمار عملکرد شبکه بانکی در زمینه کارت، خودپرداز، پایانه فروش و پایانه شعب از بخش آمار و داده های عملکرد قابل دسترسی می باشد.
شبکه شتاب
مخفف "شبکه تبادل اطلاعات بانکی" است و منظور شبکه ای است که در آن بانکها به سوئیچ ملی اتصال میگردند و به این صورت تبادل اطلاعات مربوط به تراکنشهای بین بانکی فراهم می گردد.
سوئیچ
واسطه ای است مشتمل بر مجموعه ای از سخت افزار و نرم افزار و پایگاه داده ای که پیامهای مربوط به تراکنشها را بین ابزارهای پذیرش و مقصد پذیرش تبادل میکند.
تراکنش
به یک پیام الکترونیکی گفته می شود که بنا به تقاضای مشتری در یکی از درگاههای ارائه خدمات بانکی نظیر خودپرداز و یا پایانه فروش، ایجاد و به شبکه الکترونیکی بانکی ارسال می شود. هرگونه نقل و انتقالات مالی بصورت تبادل اطلاعات بانکی از طریق شبکه های مخابراتی را تراکنش گویند.
مرکز شتاب
در این مرکز حق عضویت سالانه، میزان جرائم، هزینه های پردازش تراکنش برای دستگاههای خودپرداز، پایانه های فروش الکترونیکی، کارتخوان شعبه و سوئیچ شتاب را در ابتدای هر سال محاسبه و بعد از اخذ تائیدیه از بانک مرکزی به اعضاء اعلام می نماید هزینه های فوق روزانه برای هر عضو جداگانه محاسبه می شود و به حساب وی منظور میگردد.
پایانه فروش(POS)
عبارت است از دستگاهی که با پذیرش کارت بانکی میتواند امکانی را فراهم کند که وجه به صورت الکترونیکی از حساب دارنده کارت به حساب فروشنده منتقل شود(تراکنش).
خودپرداز (ATM)
عبارت است از دستگاهی که با شناسایی مشتری از طریق کارت بانکی یا ابزارهای شناسایی الکترونیکی نظیر آن، امور تحویلداری شعبه بانکی را به صورت الکترونیکی و بدون نیاز به اپراتور انجام می دهد.
با ایجاد مرکز شتاب، کارت مشتریان هر بانک عضو شتاب با رعایت استانداردها بر روی (ATM) و دستگاههای خودپرداز (POS)پایانه های فروش سایر بانکهای عضو شتاب قابل پذیرش و استفاده است. در نتیجه با سرمایه گذاری بهینه در شبکه های POS و ATM در سطح کشور، بانک ها قادر به استفاده از سرمایه گذاری های انجام شده یکدیگر هستند و مرکز شتاب تمام کنترل های مورد نیاز را به عمل می آورد و پایاپای بین بانکها را انجام می دهد.
در حال حاضر مشتریان بانک ها با استفاده از کارت خود می توانند خدمات مورد نیاز را از تجهیزات نصب شده سایر بانکهای عضو در سراسر کشور دریافت کنند. در ادامه این پروژ ه فعالیتهای فنی به موازات اقدامات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای اتصال از GCCNET شبکه شتاب به مرکز سوئیچینگ منطقه خلیج فارس GCCNET از طریق بحرین در جریان است. با برقراری ارتباط میان شبکه شتاب و امکان ارتباط و تراکنش میان بانکهای عضو شتاب با بانکهای 10 کشور عربی عضو GCCNET فراهم میگردد. همچنین اتصال شبکه شتاب کشور به بانکهای اروپا و آسیای جنوب شرقی و دو بانک 100درصد الکترونیکی در دست اقدام است.
مزایای شبکه شتاب
با استفاده از این شبکه مراجعه مشتریان به بانک ها کاهش یافته و آنان می توانند خدمات بانکی را بعد از وقت اداری و در تمامی ساعات شبانه روز دریافت کنند، کاهش هزیته های ترافیکی، به حداقل رساندن هزینه ارائه خدمات ، خدمتی است که منجر به ایجاد آرامش و رضایتمندی مردم، بهینه سازی حتی مصرف سوخت و بسیاری از ظرفیت های دیگر می شود و همچنین قدرت سرمایه گذاری را نیز افزایش میدهد. همچنین در خصوص مهم ترین دستاوردهای استفاده از شبکه شتاب می گویند: "امروزه نمی توانیم مشتریان بانک ها را به همان شیوه سنتی معطل فعالیتهای باجه ای کنیم، بانکداری الکترونیک یک خواسته منطقی برای مشتریان بانک ها محسوب می شود از این رو نباید تردید کرد که بانکداری الکترونیک امروزه از خواسته های اصلی همه مشتریان بانک ها است" . به عبارت دیگر هراندازه مراجعه شهروندان را در ساعات خاصی به باجه های خاص و بانک های محدود کاهش دهیم در عمل به جلب رضایتمندی و جذب نقدینگی و سرعت خدمات دهی کمک کرده ایم ، ضمن اینکه از تراکم جمعیتی در شعب بانک ها نیز کاسته می شود.
امنیت سیستم شبکه شتاب
گذشته از مزایای بی شمار استفاده از خدمات شبکه گسترده شتاب شاید بتوان به مقوله امنیت این سیستم به عنوان عمده ترین معایب آن یاد کرد. با استفاده از کارتهای هوشمند در شبکه شتاب مسائل و مشکلات امنیتی و سوء استفاده از این کارتها با شدت بیشتری به وجود می آید و شاید این موضوع هم اکنون یکی از معضلات عمده جوامع توسعه یافته است. به بیان دیگر شاید بتوان گفت دسترسی برخی افراد سودجو به طرق مختلف به کد بانکی آنها باعث برخی برداشت ها و نقل و انتقالات غیرقانونی می شود و این دل نگرانی همواره در میان یکایک استفاده کنندگان کارتهای هوشمند حساب های سپرده بانکی وجود دارد. تغییر رمز کارتهای هوشمند امکان سوء استفاده از این مقوله را به حداقل می رساند.
هزینه های تراکنش دستگاه های عضو شتاب
در این طرح بانک صادر کننده به ازای هر تراکنش POS و ATM در پایانه بانک دیگر مبالغی را به عنوان هزینه پرداخت می نماید که وجوه یاد شده به شرح ذیل به مبادی ذیربط پرداخت می شود:
هزینه انجام یک تراکنش مربوط به POS
از دستگاههای عضو طرح شتاب برای بانک صادر کننده کارت در مجموع 1269 ریال است که از این مبلغ 706 ریال به بانک پذیرنده و 563 ریال به مرکز شتاب پرداخت می شود.
هزینه انجام یک تراکنش مربوط به ATM
از دستگاههای عضو طرح شتاب برای بانک صادرکننده کارت در مجموع 15/ 1 مبلغ تراکنش است که از این مبلغ 1/1 مبلغ تراکنش به بانک پذیرنده پرداخت شده و 05/0 آن در صندوق مشاع نزد بانک مرکزی نگهداری می شود. موارد مصرف این صندوق هنوز به صورت مدون مشخص نیست و احتمالا جهت پرداخت خسارات وارده به مشتریان طرح شتاب مانند مغایرت هایی که به نتیجه نرسیده اند، صرف خواهد شد. تصمیم گیری نهایی در این خصوص در دستور کار بانک مرکزی قرار دارد. با توجه به مطالب فوق باید بیان نمود که استفاده از خدمات سیستم شتاب برای بانکها و مؤسسات اعتباری می تواند محل مناسبی برای کسب درآمد باشد.
برگرفته از training.postbank.ir
